Altın ve Döviz Sözlüğü

Has altın, milyem, ayar, makas, ziynet, ons, parite... Altın ve döviz piyasasında sık karşılaşılan terimleri sade bir dille açıkladık.

Altın Türleri ve Ziynet

Has Altın: 24 ayar saf altın. Türkiye piyasasında genellikle 995–999,9 milyem saflıkta işlem görür; kuyumcuların ham metal alış-satımında ve diğer altın türlerinin fiyatlanmasında referans alınır. Süs eşyası olarak değil, saf metal olarak değerlendirilir.İlgili: Has altın fiyatı
Gram Altın: 1 gram saf (24 ayar) altının serbest piyasadaki değeri. Türkiye'de altın fiyatlarının en çok takip edilen birimidir; çeyrek, yarım ve tam altın fiyatları büyük ölçüde gram altından türetilir.İlgili: Gram altın fiyatı
Çeyrek Altın: Yaklaşık 1,75 gram ağırlığında, 22 ayar (916 milyem) ziynet altını. İçindeki saf altın miktarı yaklaşık 1,6 gramdır. Fiyatına gram altın değerine ek olarak işçilik (sarrafiye farkı) yansır.İlgili: Çeyrek altın fiyatı
Yarım Altın: Çeyrek altının iki katı, tam altının yarısı ağırlığında (yaklaşık 3,5 gram) 22 ayar ziynet altını. Genellikle düğün ve özel günlerde tercih edilir.İlgili: Yarım altın fiyatı
Tam Altın (Ziynet): Yaklaşık 7 gram ağırlığında, 22 ayar ziynet altını. Cumhuriyet, Reşat veya Ata tuğralı çeşitleri vardır. Çeyrek ve yarım altın bu birimin alt katlarıdır.İlgili: Tam altın fiyatı
Cumhuriyet Altını (Ata Lirası): Darphane tarafından basılan, 22 ayar standart ziynet altını. Üzerinde Atatürk portresi bulunan versiyonu "Ata lira" olarak anılır. Tam, yarım ve çeyrek katları yaygın olarak alınıp satılır.İlgili: Cumhuriyet altını fiyatı
Reşat ve Hamit Altını: Osmanlı dönemi padişah tuğralı 22 ayar altınlar. Reşat altını Sultan V. Mehmed Reşad, Hamit altını II. Abdülhamid dönemine ait tasarımları taşır. Koleksiyon ve yatırım amaçlı tercih edilir; fiyatları Cumhuriyet altınına yakın seyreder.
İkibuçuk, Beşli ve Gremse Altın: Büyük gramajlı ziynet altınları. İkibuçuk (gremse) altın yaklaşık 2,5 tam altın, beşli altın ise yaklaşık 5 tam altın ağırlığındadır. Genellikle takı ve hediye amaçlı kullanılır, işçilik payı içerir.
Ziynet Altını: Takı ve süs amacıyla basılan, üzerinde işçilik bulunan altın türlerinin genel adı (çeyrek, yarım, tam, bilezik vb.). Saf metale göre fiyatına işçilik eklenir; bozdurulurken bu işçiliğin tamamı geri alınamayabilir.
22 Ayar Bilezik: 916 milyem saflıkta, geleneksel olarak "Trabzon işi" veya düz bilezik biçiminde üretilen takı altını. Gram fiyatı, 22 ayar ham değerin üzerine işçilik eklenerek belirlenir.İlgili: Ayar hesaplama
Külçe Altın: Standart saflıkta dökülmüş, sertifikalı saf altın barı. İşçilik payı ziynet altınlarına göre düşüktür; büyük gramajlı yatırım için tercih edilir.

Saflık ve Ölçü Birimleri

Ayar (Karat): Altının saflık derecesi. 24 ayar saf altını ifade eder; 22 ayar %91,6, 18 ayar %75, 14 ayar %58,5 oranında saf altın içerir. Ayar düştükçe altına karışan diğer metal (bakır, gümüş vb.) oranı artar.İlgili: Ayar hesaplama aracı
Milyem: Altının binde cinsinden saflık oranı. 24 ayar 995–999,9 milyem, 22 ayar 916 milyem, 18 ayar 750 milyem, 14 ayar 585 milyem olarak ifade edilir. Bir takının gerçek altın değerini hesaplamak için milyem değeri kullanılır.İlgili: Milyeme göre hesapla
Ons (Troy Ons): Uluslararası piyasada altının fiyatlandığı ağırlık birimi. 1 troy ons = 31,1035 gramdır. Dünya altın fiyatı genellikle ABD doları cinsinden ons başına (XAU/USD) belirtilir; gram altın bu değerden ve dolar/TL kurundan türetilir.İlgili: Ons altın fiyatı
Saf Altın İçeriği: Bir takı veya sikkenin brüt ağırlığının milyem değeriyle çarpımı sonucu bulunan, içindeki gerçek altın miktarı. Örneğin 10 gram 22 ayar bilezik (916 milyem) yaklaşık 9,16 gram saf altın içerir.

Alım-Satım ve Kuyumculuk Kavramları

Alış ve Satış Fiyatı: Alış fiyatı, sarraf/kuyumcunun sizden altını veya dövizi satın aldığı fiyattır; satış fiyatı ise size sattığı fiyattır. Satış fiyatı her zaman alış fiyatından yüksektir; aradaki fark satıcının kârıdır.
Makas (Alış-Satış Farkı / Spread): Bir varlığın alış ve satış fiyatı arasındaki fark. Makas genişledikçe alıp hemen satmanın maliyeti artar. Likit varlıklarda (gram altın, dolar) makas dar, az işlem gören ürünlerde geniştir.
İşçilik (Sarrafiye): Ziynet ve takı altınlarının ham metal değerinin üzerine eklenen üretim/emek payı. Çeyrek altın alırken işçilik ödersiniz; bozdururken bu payın bir kısmını veya tamamını geri alamayabilirsiniz. Bu yüzden yatırım amaçlı saf altın (gram/külçe) işçilik açısından daha avantajlı olabilir.İlgili: Altın bozdurma hesapla
Altın Bozdurma: Elindeki altını (ziynet, bilezik, çeyrek) nakde çevirme işlemi. Bozdururken sarraf, milyem/ayar ve güncel gram altın fiyatına göre alış fiyatı uygular; işçilik genelde tam yansıtılmaz.İlgili: Bozdurma hesaplayıcı
Serbest Piyasa: Altın ve dövizin sarraflar, kuyumcular ve toptancılar arasında arz-talebe göre fiyatlandığı piyasa. Serbest piyasa fiyatı Merkez Bankası resmi kurundan farklı olabilir ve gün içinde sürekli değişir.İlgili: Kapalıçarşı fiyatları
Kapalıçarşı: İstanbul'da altın ve döviz toptancılığının merkezi olan tarihi çarşı. "Kapalıçarşı fiyatı" ifadesi, perakende kuyumculara referans olan serbest piyasa toptan fiyatını anlatmak için kullanılır.İlgili: Kapalıçarşı toptancılar
Sarraf ve Kuyumcu: Sarraf, ağırlıklı olarak altın ve döviz alım-satımı yapan; kuyumcu ise takı üretip satan esnaftır. Pratikte ikisi de altın bozdurma ve satışı yapar, ancak fiyat ve işçilik politikaları farklılık gösterebilir.
Darphane: Resmi sikke ve madeni para basan kurum. Türkiye'de Cumhuriyet altınları Darphane ve Damga Matbaası tarafından basılır; darphane damgalı altınlar standart ayar ve ağırlık garantisi taşır.

Döviz ve Kur Terimleri

Döviz: Yabancı ülke para birimleri (dolar, euro, sterlin vb.) ve bunlara dair ödeme araçlarının genel adı. Türkiye'de en çok takip edilen dövizler ABD doları ve eurodur.İlgili: Döviz kurları
Merkez Bankası (TCMB) Kuru: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın her iş günü belirlediği resmi referans kur. Genellikle iş günlerinde belirli bir saatte güncellenir ve resmi işlemlerde esas alınır; serbest piyasa kurundan farklı olabilir.İlgili: TCMB kurları
Efektif Kur: Fiziki (nakit) döviz alım-satımında kullanılan kur. Banka hesabındaki kaydi döviz için "döviz kuru", elden nakit işlemler için "efektif kur" uygulanır; efektif kur genelde biraz daha dezavantajlıdır.
Parite: İki yabancı para biriminin birbirine oranı. Örneğin EUR/USD paritesi, 1 euronun kaç dolara denk geldiğini gösterir. Altın için XAU/USD paritesi, bir ons altının dolar değerini ifade eder.İlgili: Pariteler
Çapraz Kur: İki para birimi arasındaki kurun, ortak bir üçüncü para birimi (genellikle dolar) üzerinden hesaplanması. Örneğin EUR/TRY kuru, EUR/USD ve USD/TRY üzerinden çapraz olarak bulunabilir.
Dolar Endeksi (DXY): ABD dolarının başlıca yabancı para birimlerinden oluşan bir sepete karşı değerini ölçen endeks. DXY yükseldiğinde dolar güçlenir; bu durum genellikle ons altın fiyatı üzerinde baskı yaratır.
Forex (FX): Para birimlerinin uluslararası ölçekte alınıp satıldığı küresel döviz piyasası. Günün büyük bölümünde açıktır ve dünyanın en likit piyasası kabul edilir.

Ekonomi ve Yatırım Terimleri

Enflasyon: Fiyatlar genel düzeyinin sürekli artması, yani paranın satın alma gücünün zaman içinde azalması. Yüksek enflasyon dönemlerinde altın ve döviz, değer saklama aracı olarak öne çıkar.İlgili: Enflasyona göre altın
Reel Getiri: Bir yatırımın nominal getirisinden enflasyon etkisi çıkarıldıktan sonra kalan gerçek kazanç. Reel getiri pozitifse varlık enflasyonu yenmiş, satın alma gücünüzü artırmış demektir.İlgili: Altının reel getirisi
Altın/Gümüş Oranı: Bir ons altının kaç ons gümüşe denk geldiğini gösteren oran (gold-silver ratio). Oran tarihsel ortalamasının üzerindeyse gümüşün altına göre görece ucuz, altındaysa pahalı olduğu yorumu yapılır.İlgili: Canlı altın/gümüş oranı
Volatilite: Bir varlığın fiyatındaki dalgalanmanın şiddeti. Yüksek volatilite, fiyatın kısa sürede sert hareket ettiğini gösterir; hem fırsat hem de risk anlamına gelir.
Likidite: Bir varlığın değerini kaybetmeden hızla nakde çevrilebilme kolaylığı. Gram altın ve dolar yüksek likiditeye sahiptir; alıcı-satıcı bulmak kolay, makas dardır.
Yatırım Tavsiyesi: Bir kişiye özel olarak verilen, belirli bir varlığı al/sat yönünde yönlendiren profesyonel öneri. Altın Nabzı'ndaki fiyat ve içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.

Sık Sorulan Sorular

Has altın nedir, kaç ayardır?

Has altın, 24 ayar saf altındır ve Türkiye piyasasında genellikle 995–999,9 milyem saflıkta işlem görür. Takı değil, ham metal olarak değerlendirilir ve diğer altın türlerinin fiyatlanmasına referans olur.

Milyem ne anlama gelir?

Milyem, altının binde cinsinden saflık oranıdır. 22 ayar altın 916 milyem, 18 ayar 750 milyem, 14 ayar 585 milyem saf altın içerir. Bir takının gerçek altın değeri milyem değeriyle hesaplanır.

Altında makas (alış-satış farkı) nedir?

Makas, bir varlığın alış ve satış fiyatı arasındaki farktır. Aldığınız fiyattan hemen sattığınızda bu farkı kaybedersiniz. Gram altın ve dolarda makas dar, az işlem gören ürünlerde geniştir.

22 ayar mı 24 ayar mı daha değerlidir?

24 ayar (saf altın) gram başına daha değerlidir çünkü daha yüksek oranda altın içerir. 22 ayar altına dayanıklılık için bakır/gümüş katıldığından gram değeri 24 ayardan düşüktür ama takıda daha dayanıklıdır.

Çeyrek altın kaç gram ve kaç ayardır?

Çeyrek altın yaklaşık 1,75 gram ağırlığında, 22 ayar (916 milyem) ziynet altınıdır. İçindeki saf altın miktarı yaklaşık 1,6 gramdır; fiyatına ayrıca işçilik yansır.

Gram altın ile ons altın arasındaki fark nedir?

Gram altın 1 gram saf altının TL değeridir; ons altın ise uluslararası piyasada 1 troy onsun (31,1035 gram) dolar değeridir. Gram altın, ons altın fiyatı ile dolar/TL kurundan hesaplanır.

Ziynet altını ile saf altın arasındaki fark nedir?

Ziynet altını (çeyrek, bilezik vb.) üzerinde işçilik bulunan takı altınıdır ve fiyatına bu işçilik eklenir. Saf altın (gram/külçe) ise işçilik payı düşük olduğu için yatırım açısından genelde daha avantajlıdır.

Serbest piyasa kuru ile Merkez Bankası kuru neden farklıdır?

Merkez Bankası kuru her iş günü belirlenen resmi referans kurdur; serbest piyasa kuru ise sarraf ve toptancılar arasında arz-talebe göre gün boyu değişir. Bu nedenle iki kur birbirinden farklı olabilir.

Altın bozdururken işçiliği geri alır mıyım?

Genellikle hayır. Sarraf bozdurma sırasında milyem/ayar ve güncel gram altın alış fiyatını esas alır; alırken ödediğiniz işçiliğin tamamını geri alamayabilirsiniz. Bu yüzden işçilik, ziynet altınında gizli bir maliyettir.

Altın/gümüş oranı ne işe yarar?

Altın/gümüş oranı, bir ons altının kaç ons gümüşe denk geldiğini gösterir. Bu oran, altın ve gümüşün birbirine göre görece ucuz mu pahalı mı olduğunu değerlendirmede kullanılan bir göstergedir.

Bu sitedeki veriler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Fiyatlar gecikmeli veya hatalı olabilir.